- 卷一 本纪一
- 卷二 本纪二
- 卷三 本纪三
- 卷四 本纪四
- 卷五 本纪五
- 卷六 本纪六
- 卷七 本纪七
- 卷八 本纪八
- 卷九 本纪九
- 卷十 本纪十
- 卷十一 本纪十一
- 卷十二 本纪十二
- 卷十三 本纪十三
- 卷十四 本纪十四
- 卷十五 本纪十五
- 卷十六 本纪十六
- 卷十七 本纪十七
- 卷十八 本纪十八
- 卷十九 本纪十九
- 卷二十 本纪二十
- 卷二十一 本纪二十一
- 卷二十二 本纪二十二
- 卷二十三 本纪二十三
- 卷二十四 本纪二十四
- 卷二十五 本纪二十五
- 卷二十六 志一
- 卷二十七 志二
- 卷二十八 志三
- 卷二十九 志四
- 卷三十 志五
- 卷三十一 志六
- 卷三十二 志七
- 卷三十三 志八
- 卷三十四 志九
- 卷三十五 志十
- 卷三十六 志十一
- 卷三十七 志十二
- 卷三十八 志十三
- 卷三十九 志十四
- 卷四十 志十五
- 卷四十一 志十六
- 卷四十二 志十七
- 卷四十三 志十八
- 卷四十四 志十九
- 卷四十五 志二十
- 卷四十六 志二十一
- 卷四十七 志二十二
- 卷四十八 志二十三
- 卷四十九 志二十四
- 卷五十 志二十五
- 卷五十一 志二十六
- 卷五十二 志二十七
- 卷五十三 志二十八
- 卷五十四 志二十九
- 卷五十五 志三十
- 卷五十六 志三十一
- 卷五十七 志三十二
- 卷五十八 志三十三
- 卷五十九 志三十四
- 卷六十 志三十五
- 卷六十一 志三十六
- 卷六十二 志三十七
- 卷六十三 志三十八
- 卷六十四 志三十九
- 卷六十五 志四十
- 卷六十六 志四十一
- 卷六十七 志四十二
- 卷六十八 志四十三
- 卷六十九 志四十四
- 卷七十 志四十五
- 卷七十一 志四十六
- 卷七十二 志四十七
- 卷七十三 志四十八
- 卷七十四 志四十九
- 卷七十五 志五十
- 卷七十六 志五十一
- 卷七十七 志五十二
- 卷七十八 志五十三
- 卷七十九 志五十四
- 卷八十 志五十五
- 卷八十一 志五十六
- 卷八十二 志五十七
- 卷八十三 志五十八
- 卷八十四 志五十九
- 卷八十五 志六十
- 卷八十六 志六十一
- 卷八十七 志六十二
- 卷八十八 志六十三
- 卷八十九 志六十四
- 卷九十 志六十五
- 卷九十一 志六十六
- 卷九十二 志六十七
- 卷九十三 志六十八
- 卷九十四 志六十九
- 卷九十五 志七十
- 卷九十六 志七十一
- 卷九十七 志七十二
- 卷九十八 志七十三
- 卷九十九 志七十四
- 卷一百 志七十五
- 卷一百一 志七十六
- 卷一百二 志七十七
- 卷一百三 志七十八
- 卷一百四 志七十九
- 卷一百五 志八十
- 卷一百六 志八十一
- 卷一百七 志八十二
- 卷一百八 志八十三
- 卷一百九 志八十四
- 卷一百十 志八十五
- 卷一百十一 志八十六
- 卷一百十二 志八十七
- 卷一百十三 志八十八
- 卷一百十四 志八十九
- 卷一百十五 志九十
- 卷一百十六 志九十一
- 卷一百十七 志九十二
- 卷一百十八 志九十三
- 卷一百十九 志九十四
- 卷一百二十 志九十五
- 卷一百二十一 志九十六
- 卷一百二十二 志九十七
- 卷一百二十三 志九十八
- 卷一百二十四 志九十九
- 卷一百二十五 志一百
- 卷一百二十六 志一百一
- 卷一百二十七 志一百二
- 卷一百二十八 志一百三
- 卷一百二十九 志一百四
- 卷一百三十 志一百五
- 卷一百三十一 志一百六
- 卷一百三十二 志一百七
- 卷一百三十三 志一百八
- 卷一百三十四 志一百九
- 卷一百三十五 志一百十
- 卷一百三十六 志一百十一
- 卷一百三十七 志一百十二
- 卷一百三十八 志一百十三
- 卷一百三十九 志一百十四
- 卷一百四十 志一百十五
- 卷一百四十一 志一百十六
- 卷一百四十二 志一百十七
- 卷一百四十三 志一百十八
- 卷一百四十四 志一百十九
- 卷一百四十五 志一百二十
- 卷一百四十六 志一百二十一
- 卷一百四十七 志一百二十二
- 卷一百四十八 志一百二十三
- 卷一百四十九 志一百二十四
- 卷一百五十 志一百二十五
- 卷一百五十一 志一百二十六
- 卷一百五十二 志一百二十七
- 卷一百五十三 志一百二十八
- 卷一百五十四 志一百二十九
- 卷一百五十五 志一百三十
- 卷一百五十六 志一百三十一
- 卷一百五十七 志一百三十二
- 卷一百五十八 志一百三十三
- 卷一百五十九 志一百三十四
- 卷一百六十 志一百三十五
- 卷一百六十一 表一
- 卷一百六十二 表二
- 卷一百六十三 表三
- 卷一百六十四 表四
- 卷一百六十五 表五
- 卷一百六十六 表六
- 卷一百六十七 表七
- 卷一百六十八 表八
- 卷一百六十九 表九
- 卷一百七十 表十
- 卷一百七十一 表十一
- 卷一百七十二 表十二
- 卷一百七十三 表十三
- 卷一百七十四 表十四
- 卷一百七十五 表十五
- 卷一百七十六 表十六
- 卷一百七十七 表十七
- 卷一百七十八 表十八
- 卷一百七十九 表十九
- 卷一百八十 表二十
- 卷一百八十一 表二十一
- 卷一百八十二 表二十二
- 卷一百八十三 表二十三
- 卷一百八十四 表二十四
- 卷一百八十五 表二十五
- 卷一百八十六 表二十六
- 卷一百八十七 表二十七
- 卷一百八十八 表二十八
- 卷一百八十九 表二十九
- 卷一百九十 表三十
- 卷一百九十一 表三十一
- 卷一百九十二 表三十二
- 卷一百九十三 表三十三
- 卷一百九十四 表三十四
- 卷一百九十五 表三十五
- 卷一百九十六 表三十六
- 卷一百九十七 表三十七
- 卷一百九十八 表三十八
- 卷一百九十九 表三十九
- 卷二百 表四十
- 卷二百一 表四十一
- 卷二百二 表四十二
- 卷二百三 表四十三
- 卷二百四 表四十四
- 卷二百五 表四十五
- 卷二百六 表四十六
- 卷二百七 表四十七
- 卷二百八 表四十八
- 卷二百九 表四十九
- 卷二百一十 表五十
- 卷二百十一 表五十一
- 卷二百十二 表五十二
- 卷二百十三 表五十三
- 卷二百十四 列传一
- 卷二百十五 列传二
- 卷二百十六 列传三
- 卷二百十七 列传四
- 卷二百十八 列传五
- 卷二百十九 列传六
- 卷二百二十 列传七
- 卷二百二十一 列传八
- 卷二百二十二 列传九
- 卷二百二十三 列传十
- 卷二百二十四 列传十一
- 卷二百二十五 列传十二
- 卷二百二十六 列传十三
- 卷二百二十七 列传十四
- 卷二百二十八 列传十五
- 卷二百二十九 列传十六
- 卷二百三十 列传十七
- 卷二百三十一 列传十八
- 卷二百三十二 列传十九
- 卷二百三十三 列传二十
- 卷二百三十四 列传二十一
- 卷二百三十五 列传二十二
- 卷二百三十六 列传二十三
- 卷二百三十七 列传二十四
- 卷二百三十八 列传二十五
- 卷二百三十九 列传二十六
- 卷二百四十 列传二十七
- 卷二百四十一 列传二十八
- 卷二百四十二 列传二十九
- 卷二百四十三 列传三十
- 卷二百四十四 列传三十一
- 卷二百四十五 列传三十二
- 卷二百四十六 列传三十三
- 卷二百四十七 列传三十四
- 卷二百四十八 列传三十五
- 卷二百四十九 列传三十六
- 卷二百五十 列传三十七
- 卷二百五十一 列传三十八
- 卷二百五十二 列传三十九
- 卷二百五十三 列传四十
- 卷二百五十四 列传四十一
- 卷二百五十五 列传四十二
- 卷二百五十六 列传四十三
- 卷二百五十七 列传四十四
- 卷二百五十八 列传四十五
- 卷二百五十九 列传四十六
- 卷二百六十 列传四十七
- 卷二百六十一 列传四十八
- 卷二百六十二 列传四十九
- 卷二百六十三 列传五十
- 卷二百六十四 列传五十一
- 卷二百六十五 列传五十二
- 卷二百六十六 列传五十三
- 卷二百六十七 列传五十四
- 卷二百六十八 列传五十五
- 卷二百六十九 列传五十六
- 卷二百七十 列传五十七
- 卷二百七十一 列传五十八
- 卷二百七十二 列传五十九
- 卷二百七十三 列传六十
- 卷二百七十四 列传六十一
- 卷二百七十五 列传六十二
- 卷二百七十六 列传六十三
- 卷二百七十七 列传六十四
- 卷二百七十八 列传六十五
- 卷二百七十九 列传六十六
- 卷二百八十 列传六十七
- 卷二百八十一 列传六十八
- 卷二百八十二 列传六十九
- 卷二百八十三 列传七十
- 卷二百八十四 列传七十一
- 卷二百八十五 列传七十二
- 卷二百八十六 列传七十三
- 卷二百八十七 列传七十四
- 卷二百八十八 列传七十五
- 卷二百八十九 列传七十六
- 卷二百九十 列传七十七
- 卷二百九十一 列传七十八
- 卷二百九十二 列传七十九
- 卷二百九十三 列传八十
- 卷二百九十四 列传八十一
- 卷二百九十五 列传八十二
- 卷二百九十六 列传八十三
- 卷二百九十七 列传八十四
- 卷二百九十八 列传八十五
- 卷二百九十九 列传八十六
- 卷三百 列传八十七
- 卷三百一 列传八十八
- 卷三百二 列传八十九
- 卷三百三 列传九十
- 卷三百四 列传九十一
- 卷三百五 列传九十二
- 卷三百六 列传九十三
- 卷三百七 列传九十四
- 卷三百八 列传九十五
- 卷三百九 列传九十六
- 卷三百十 列传九十七
- 卷三百十一 列传九十八
- 卷三百十二 列传九十九
- 卷三百十三 列传一百
- 卷三百十四 列传一百一
- 卷三百十五 列传一百二
- 卷三百十六 列传一百三
- 卷三百十七 列传一百四
- 卷三百十八 列传一百五
- 卷三百十九 列传一百六
- 卷三百二十 列传一百七
- 卷三百二十一 列传一百八
- 卷三百二十二 列传一百九
- 卷三百二十三 列传一百十
- 卷三百二十四 列传一百十一
- 卷三百二十五 列传一百十二
- 卷三百二十六 列传一百十三
- 卷三百二十七 列传一百十四
- 卷三百二十八 列传一百十五
- 卷三百二十九 列传一百十六
- 卷三百三十 列传一百十七
- 卷三百三十一 列传一百十八
- 卷三百三十二 列传一百十九
- 卷三百三十三 列传一百二十
- 卷三百三十四 列传一百二十一
- 卷三百三十五 列传一百二十二
- 卷三百三十六 列传一百二十三
- 卷三百三十七 列传一百二十四
- 卷三百三十八 列传一百二十五
- 卷三百三十九 列传一百二十六
- 卷三百四十 列传一百二十七
- 卷三百四十一 列传一百二十八
- 卷三百四十二 列传一百二十九
- 卷三百四十三 列传一百三十
- 卷三百四十四 列传一百三十一
- 卷三百四十五 列传一百三十二
- 卷三百四十六 列传一百三十三
- 卷三百四十七 列传一百三十四
- 卷三百四十八 列传一百三十五
- 卷三百四十九 列传一百三十六
- 卷三百五十 列传一百三十七
- 卷三百五十一 列传一百三十八
- 卷三百五十二 列传一百三十九
- 卷三百五十三 列传一百四十
- 卷三百五十四 列传一百四十一
- 卷三百五十五 列传一百四十二
- 卷三百五十六 列传一百四十三
- 卷三百五十七 列传一百四十四
- 卷三百五十八 列传一百四十五
- 卷三百五十九 列传一百四十六
- 卷三百六十 列传一百四十七
- 卷三百六十一 列传一百四十八
- 卷三百六十二 列传一百四十九
- 卷三百六十三 列传一百五十
- 卷三百六十四 列传一百五十一
- 卷三百六十五 列传一百五十二
- 卷三百六十六 列传一百五十三
- 卷三百六十七 列传一百五十四
- 卷三百六十八 列传一百五十五
- 卷三百六十九 列传一百五十六
- 卷三百七十 列传一百五十七
- 卷三百七十一 列传一百五十八
- 卷三百七十二 列传一百五十九
- 卷三百七十三 列传一百六十
- 卷三百七十四 列传一百六十一
- 卷三百七十五 列传一百六十二
- 卷三百七十六 列传一百六十三
- 卷三百七十七 列传一百六十四
- 卷三百七十八 列传一百六十五
- 卷三百七十九 列传一百六十六
- 卷三百八十 列传一百六十七
- 卷三百八十一 列传一百六十八
- 卷三百八十二 列传一百六十九
- 卷三百八十三 列传一百七十
- 卷三百八十四 列传一百七十一
- 卷三百八十五 列传一百七十二
- 卷三百八十六 列传一百七十三
- 卷三百八十七 列传一百七十四
- 卷三百八十八 列传一百七十五
- 卷三百八十九 列传一百七十六
- 卷三百九十 列传一百七十七
- 卷三百九十一 列传一百七十八
- 卷三百九十二 列传一百七十九
- 卷三百九十三 列传一百八十
- 卷三百九十四 列传一百八十一
- 卷三百九十五 列传一百八十二
- 卷三百九十六 列传一百八十三
- 卷三百九十七 列传一百八十四
- 卷三百九十八 列传一百八十五
- 卷三百九十九 列传一百八十六
- 卷四百 列传一百八十七
- 卷四百一 列传一百八十八
- 卷四百二 列传一百八十九
- 卷四百三 列传一百九十
- 卷四百四 列传一百九十一
- 卷四百五 列传一百九十二
- 卷四百六 列传一百九十三
- 卷四百七 列传一百九十四
- 卷四百八 列传一百九十五
- 卷四百九 列传一百九十六
- 卷四百十 列传一百九十七
- 卷四百十一 列传一百九十八
- 卷四百十二 列传一百九十九
- 卷四百十三 列传二百
- 卷四百十四 列传二百一
- 卷四百十五 列传二百二
- 卷四百十六 列传二百三
- 卷四百十七 列传二百四
- 卷四百十八 列传二百五
- 卷四百十九 列传二百六
- 卷四百二十 列传二百七
- 卷四百二十一 列传二百八
- 卷四百二十二 列传二百九
- 卷四百二十三 列传二百十
- 卷四百二十四 列传二百十一
- 卷四百二十五 列传二百十二
- 卷四百二十六 列传二百十三
- 卷四百二十七 列传二百十四
- 卷四百二十八 列传二百十五
- 卷四百二十九 列传二百十六
- 卷四百三十 列传二百十七
- 卷四百三十一 列传二百十八
- 卷四百三十二 列传二百十九
- 卷四百三十三 列传二百二十
- 卷四百三十四 列传二百二十一
- 卷四百三十五 列传二百二十二
- 卷四百三十六 列传二百二十三
- 卷四百三十七 列传二百二十四
- 卷四百三十八 列传二百二十五
- 卷四百三十九 列传二百二十六
- 卷四百四十 列传二百二十七
- 卷四百四十一 列传二百二十八
- 卷四百四十二 列传二百二十九
- 卷四百四十三 列传二百三十
- 卷四百四十四 列传二百三十一
- 卷四百四十五 列传二百三十二
- 卷四百四十六 列传二百三十三
- 卷四百四十七 列传二百三十四
- 卷四百四十八 列传二百三十五
- 卷四百四十九 列传二百三十六
- 卷四百五十 列传二百三十七
- 卷四百五十一 列传二百三十八
- 卷四百五十二 列传二百三十九
- 卷四百五十三 列传二百四十
- 卷四百五十四 列传二百四十一
- 卷四百五十五 列传二百四十二
- 卷四百五十六 列传二百四十三
- 卷四百五十七 列传二百四十四
- 卷四百五十八 列传二百四十五
- 卷四百五十九 列传二百四十六
- 卷四百六十 列传二百四十七
- 卷四百六十一 列传二百四十八
- 卷四百六十二 列传二百四十九
- 卷四百六十三 列传二百五十
- 卷四百六十四 列传二百五十一
- 卷四百六十五 列传二百五十二
- 卷四百六十六 列传二百五十三
- 卷四百六十七 列传二百五十四
- 卷四百六十八 列传二百五十五
- 卷四百六十九 列传二百五十六
- 卷四百七十 列传二百五十七
- 卷四百七十一 列传二百五十八
- 卷四百七十二 列传二百五十九
- 卷四百七十三 列传二百六十
- 卷四百七十四 列传二百六十一
- 卷四百七十五 列传二百六十二
- 卷四百七十六 列传二百六十三
- 卷四百七十七 列传二百六十四
- 卷四百七十八 列传二百六十五
- 卷四百七十九 列传二百六十六
- 卷四百八十 列传二百六十七
- 卷四百八十一 列传二百六十八
- 卷四百八十二 列传二百六十九
- 卷四百八十三 列传二百七十
- 卷四百八十四 列传二百七十一
- 卷四百八十五 列传二百七十二
- 卷四百八十六 列传二百七十三
- 卷四百八十七 列传二百七十四
- 卷四百八十八 列传二百七十五
- 卷四百八十九 列传二百七十六
- 卷四百九十 列传二百七十七
- 卷四百九十一 列传二百七十八
- 卷四百九十二 列传二百七十九
- 卷四百九十三 列传二百八十
- 卷四百九十四 列传二百八十一
- 卷四百九十五 列传二百八十二
- 卷四百九十六 列传二百八十三
- 卷四百九十七 列传二百八十四
- 卷四百九十八 列传二百八十五
- 卷四百九十九 列传二百八十六
- 卷五百 列传二百八十七
- 卷五百一 列传二百八十八
- 卷五百二 列传二百八十九
- 卷五百三 列传二百九十
- 卷五百四 列传二百九十一
- 卷五百五 列传二百九十二
- 卷五百六 列传二百九十三
- 卷五百七 列传二百九十四
- 卷五百八 列传二百九十五
- 卷五百九 列传二百九十六
- 卷五百十 列传二百九十七
- 卷五百十一 列传二百九十八
- 卷五百十二 列传二百九十九
- 卷五百十三 列传三百
- 卷五百十四 列传三百一
- 卷五百十五 列传三百二
- 卷五百十六 列传三百三
- 卷五百十七 列传三百四
- 卷五百十八 列传三百五
- 卷五百十九 列传三百六
- 卷五百二十 列传三百七
- 卷五百二十一 列传三百八
- 卷五百二十二 列传三百九
- 卷五百二十三 列传三百十
- 卷五百二十四 列传三百十一
- 卷五百二十五 列传三百十二
- 卷五百二十六 列传三百十三
- 卷百二十七 列传三百十四
- 卷五百二十八 列传三百十五
- 卷五百二十九 列传三百十六
- 《清史稿》发刊缀言
《清史稿》·卷一百三十二 志一百七
◎兵三
△防军陆军
防军初皆召募,於八旗、绿营以外,别自成营,兵数多寡不定,分布郡县,遇寇警则隶於专征将帅,二百年间,调发徵戍,咸出於此。若乾隆年台湾之役,乾、嘉间黔、楚征苗之役,嘉庆间川、陕教匪之役,道光年洋艘征抚之役,皆暂募勇营,事平旋撤。故嘉庆七年,楚北初设提督,即以勇丁充补标兵,道光十七年,以练勇隶於镇筸镇标,二十三年,以防守海疆之水陆义勇三万六千人仍遣回本籍,无防、练军之名也。道、咸间,粤匪事起,各省多募勇自卫,张国樑募潮州勇丁最多。咸丰二年,命曾国藩治湖南练勇,定湘军营哨之制,为防军营制所昉。迨国藩奉命东征,湘勇外益以淮勇,多至二百营。左宗棠平西陲,所部楚军亦百数十营。军事甫定,各省险要,悉以勇营留防,旧日绿营,遂同虚设。绿营兵月饷不及防勇四分之一,升擢拥滞,咸辞兵就勇。粤、捻既平,左宗棠诸臣建议,防营诚为劲旅,有事则兵不如勇,无事则分汛巡守,宜以制兵为练兵,而於直隶、江、淮南北扼要之处,留勇营屯驻,遂有防军之称。
练军始自咸丰间,以勇营日多,屡令统兵大臣以勇补兵额,而以馀勇备缓急,尚无别练之师。至同治元年,始令各疆吏以练勇人数口粮,悉数报部稽核。是年於天津创练洋枪队。二年,以直隶额兵酌改练军。四年,兵部、户部诸臣会议选练直隶六军,始定练军之名。各省练军乃踵行之。练军虽在额设制兵内选择,而营哨饷章,悉准湘、淮军制,与防军同。其绿营制兵,分布列郡汛地,练军则屯聚於通都重镇,简器械,勤训练,以散为整,重在屯防要地,其用亦与防军同,故练军亦防军也。
同治、光绪间,各省所增编防、练军,兵部、户部於光绪二十四年核其总数,直隶练军一万一千人,留防淮军三万一千人,新军一万一千四百人,毅军一万人,奉天练军一万一千四百人,吉林防军八千五百九十八人,练军四千四百三十八人,黑龙江练军七千九百七十一人,山西练军四千九百人,河南防军九千一百九十人,陕西防、练军一万四千四百五十人,甘肃防军一万二千五百人,新疆防军二万七千八百四十五人,塔尔巴哈台勇营二千四百三十二人,四川勇营一万五千六百九十八人,云南防军一万五千三十三人,贵州练军九千四百八十六人,广东勇营一万一千八百人,广西勇营一万六千九百四十人,湖南练军一万二千九百七十人,湖北勇营一万二千六百九十人,新军一千九十三人,江西防军九千三百六十三人,安徽防、练军一万一千二百九十人,江苏防军二万三千七百九十人,自强军